Get Adobe Flash player

การแปลงเฮือนแบบล้านนา

PDFพิมพ์อีเมล


ประเพณีการแปลงหอยอเฮือน/ปกหอยอเฮือน

เมื่อชายได้ตกลงแต่งงานกับหญิง   และได้เข้าไปอยู่ในเรือนของฝ่ายหญิงแล้ว   พ่อแม่ของฝ่ายหญิงเป็นฝ่ายที่ได้ใช้แรงงานจากลูกเขย  เรียกว่า  “ได้ลูกอ้ายหลานชาย”  การที่ชายไปอยู่รับใช้พ่อแม่ของฝ่ายหญิงและช่วยในการทําไร่  ทำนา  ทําสวน  เป็นระยะเวลาอย่างน้อย  ๓  ปี จึงจะแยกตัวลงมาตั้งเรือนใหม่เป็นอีก ๑ ครอบครัว เรียกว่า “ลงปักซั้งตั้งกิน” การที่อยู่ในเรือนของพ่อตา  แม่ยาย ๓ ปี ถือเป็นการตอบแทนคุณที่ผู้ชายได้ลูกสาวของเขามาเป็นภรรยา ยังเป็นการฝึกให้ฝ่ายหญิงรู้ในหน้าที่ของแม่ศรีเรือนที่ดี  สำหรับฝ่ายชายก็จะได้ศึกษาวิธีการเป็นหัวหน้าครอบครัวที่ดีจากพ่อตา    และยังเป็นช่วงที่คู่ผัวตัวเมียจะได้เก็บหอมรอมทรัพย์ไว้เพื่อจะได้แยกลงมา ตั้งเรือนใหม่ ส่วนจะลงตั้งเรือนแบบใดนั้น ก็แล้วแต่ความขยัน ความอดออมและความสามารถของทั้งคู่เมื่อสามีภรรยาแยกตัวลงอยู่ที่เรือนอีก หลังหนึ่งเป็นการเฉพาะนั้นมีประเพณีกำหนดไว้ว่า   การปลูกเรือนในปีแรกต้องปลูกเรือน   เสาดั้งจ้ำดิน  หรือ  เสาดั้งลวด  คือเรือนที่ฝังเสาดั้งจากดินขึ้นไปรับอกไก่  ซึ่งเรือนแบบนี้ใช้อยู่อาศัยได้ประมาณ  ๑-๓ ปีเท่านั้น ก็ต้องรื้อปลูกใหม่ การปลูกเรือนหลังที่ ๒ จึงจะสร้างเรือนเครื่องผูก  คือผูกขื่อผูกแปกับเสาเรือนได้  โดยเสาดั้งตั้งจากขื่อขึ้นไป  เรือนหลังที่ ๓ จึงจะปลูก เรือนซุกขื่อซุกแป   หรือเรือนขื่อสุบคือเรือนที่ประณีตขึ้นกว่าเดิม   ขื่อและแปของเรือนนั้นจะเจาะรูเพื่อสวมเข้ากับเดือยปลายเสาได้  ผัวหนุ่มเมียสาวเมื่อแยกเรือนนั้น จะปลูก เรือนใหม่ของตนให้ดีไปเลยในครั้งเดียวไม่ได้  ถือว่า  ขึด  หรืออัปมงคล ครอบครัวจะฉิบหาย แต่ถ้าพ้น ๓ ปีไปแล้วหรือปลูกเรือนชั่วคาวตามลำดับมาแล้ว  ก็สามารถจะปลูกเรือนแบบใดก็ได้  แล้วแต่ฐานะ  ของเจ้าของมีตั้งแต่ ตูบติดดิน ตูบหมาแหงนตูบหย่างร่างเรือนตูบพื้นหลองเข้า เรือนไม้บั่ว เรือนเครื่องไม้จิง และ เรือนไม้จิงล้วน หรือ”พื้นแป้นฝาแป้น”คือใช้ไม้กระดานทำฝาและพื้น

หลังจากที่พ่อ เรือนได้เตรียมการแปลงเรือน(อ่าน”แป๋งเฮือน”)โดยตัดเสา ซ้อมเสาคือถากแต่งทั้งเสามงคล เสานางและเสาอื่น ๆ อีกทั้งทำเดี่ยวหรือหัวเทียนไปจนถึงเจาะรูแวงคือช่องที่ใช้สอดคาน ทำขื่อ แป ฯลฯ ให้ครบถ้วน แล้วก็จะได้ดำเนินการยกเสาลงหลุมและติดตั้งไม้เครื่องเรือนต่าง ๆ ให้คุมกันเป็นตัวเรือนต่อไป พ่อเรือนจะต้องไปหาฤกษ์โดยปฤกษากับ ผู้เฒ่าที่รู้ประเพณีต่าง ๆ และอาจหารือกับหมอเมื่อคือหมอดูซึ่งจะได้หาวันดีวันเสียจากตำรา ดังที่กล่าวว่า “เดือนเกียง(อ่าน”เกี๋ยง”) ห้า เก้า เสียวันอาทิตย์กับวันจันทร์ เดือนยี่ หก สิบ เสียวันอังคาร เดือนสาม เจ็ด สิบเอ็ด เสียวันเสาร์กับวันพฤหัสบดี เดือนแปด สี่ สิบสอง เสียวันศุกร์กับวันพุธ” ซึ่งห้ามทำการมงคล ทั้งนี้ในการปลูกเรือนนี้ จากตำรากล่าวว่า ให้ปกในเดือนคู่ คือเดือนหกกับเดือนแปด ส่วนเดือนสิบนั้น ห้ามการทำพิธีต่าง ๆ โดยถือว่าเป็นเดือนไม่เป็นมงคล

เมื่อการเตรียมเครื่องไม้ต่างๆเข้าที่แล้วและใกล้จะถึงวันกำหนดตามฤกษ์เจ้าของบ้านจะเริ่มเตรียมการโดยบอกกล่าวเพื่อนบ้านให้มาช่วยปกเรือน ทางแม่บ้านก็จะเตรียมการเรื่องอาหารที่จะเลี้ยงดูผู้มาช่วยงานโดยมิให้บกพร่อง พ่อบ้านจะประสานงานกับสล่าหรือนายช่างกับคณะทำงานเพื่อเตรียมพิธีการโดย เฉพาะต้องขอที่ดินกับพระญานาคแล้วจึงขุดหลุมเสา และที่ไม่ลืมก็คือจะต้องมีพิธีขึ้นท้าวทังสี่ในตอนค่ำก่อนที่จะ ปกเรือนในวันรุ่งขึ้น
ในตอนค่ำคืนของวันดาคือวันสุกดิบนั้น เป็นวันที่ต้องมีการเตรียมการด้านอาหารการกินต่างๆ ทั้งนี้ผู้ที่มักมาช่วยพ่อครัวหรือแม่ครัวคือบรรดาหนุ่มสาวทั้งหลายในหมู่ บ้าน ฝ่ายหนุ่มมักช่วยจัดตั้งเตาไฟ ผ่าฟืน ตักน้ำและงานที่ต้องใช้แรง ฝ่ายสาว ๆ ก็มักจะช่วยพันมูลีคือมวนบุหรี่ แปลงอมเหมี้ยงคือทำเมี่ยงให้เป็นคำ ๆ และช่วยเตรียมไซ้ผักคือเด็ดผักหรือเครื่องปรุงอาหารต่าง ๆ ซึ่งพอเวลาประมาณเที่ยงคืนไปแล้ว ก็จะเริ่มนึ่งข้าวเพื่อเลี้ยงดูพวกแม่ครัวเสียก่อนจากนั้นก็เริ่มนึ่งข้าว และเตรียมอาหารต่าง ๆ เป็นโกลาหล
พอเช้ามืด ชาวบ้านที่ไปขอแรงไว้หรือที่ทราบข่าวก็จะเริ่มมาถึงบริเวณทำงาน การปกเรือนจะเริ่มเมื่อเห็นลายมือเส้นหลวง เจ้าภาพจะนำเอาใบไม้ต่าง ๆ มารองก้นหลุมตามที่กำหนดเพื่อความเป็นมงคลจากนั้นจึงเริ่มลงเสามงคลคือเสา เอกแล้วลงเสานาง จากนั้นเสาอื่น ๆ ก็จะลงสู่หลุม คนที่ชื่อ แก้ว คำเงิน ดี หมั้น แก่น จะรับหน้าที่ลงเสาเพื่อความเป็นมงคล ชาวบ้านจะใช้เชือกขนาดใหญ่คล้องเสาแล้วจึงเอาคานสอดจากนั้นจึงช่วยกันหามไป สู่หลุม คนที่อยู่ประจำหลุมจะใช้ไม้คอยคัดให้เสาลงสู่ที่ คนที่อยู่ทางด้านปลายก็จะช่วยกันผลักให้เสาตั้งขึ้นโดยอาจใช้ไม้ง่ามคอยค้ำ ทางด้านปลาย จากนั้นหนุ่ม ๆ ที่แข็งแรงก็จะขึ้นไปประจำอยู่ที่ยอดเสา พวกที่อยู่ด้านล่างก็ช่วยกันส่งขื่อและแปขึ้นไปให้ อันดับแรกจะสวมรูซึ่งเจาะที่แปให้สวมลงบนเดี่ยวคือหัวเทียน จากนั้นจึงสวมขื่อตามลงไปเพื่อยึดโครงสร้างของเรือนให้คุมกันได้แล้วจึงช่วย กันปรับระดับเสาให้ได้แนวและความสูงต่ำ เมื่อได้ที่แล้วจึงสอดแวงคือคานและเริ่มพาดตงคือรอดและหามฝาบ้านทั้งแผงเข้า ติดตั้ง พวกที่อยู่ในระดับหลังคาก็จะจัดตั่งโยคือจันทันและหน้าแหนบคือหน้าบันที่ตาม ขึ้นไปนั้นให้เข้าที่ จัดแปพ่างคือแปลอยให้เข้ากับที่ได้บากไว้ เมื่อจัดมาถึงระดับนี้ก็พอดีเริ่มจะสายเจ้าบ้านจะเรียกให้พวกที่อยู่บน หลังคาลงมา และให้พวกที่อยู่ทั้งด้านบนด้านล่างเตรียมล้างมือกินข้าว แม่ครัวก็จะสั่งการให้จัดสำรับเป็นชุด ๆ ไปวางเป็นจุด ๆ ให้ผู้มาช่วยงานได้กินกัน อาหารที่มักจะใช้เลี้ยงกันนั้นก็แล้วแต่ระดับเศรษฐกิจของเจ้าบ้าน หากพอจะทำได้ก็จะเลี้ยงชิ้นลาบกับแกงอ่อมซึ่งถือว่า เป็นอาหารระดับยอดเยี่ยม มิฉะนั้นก็จะเลี้ยงยำชิ้นไก่ซึ่งอยู่ในเกณฑ์ที่ดีมาก แต่หากจะเลี้ยงแกงหยวกใส่วุ้นเส้นหรือแกงฟักเขียวใส่ไก่ก็ถือว่าใช้ได้
เมื่อกินข้าวแล้วก็จะพักสูบบุหรี่และอมเหมี้ยงกันก่อน โดยมากผู้มาช่วยงานเมื่อกินอาหารแล้วก็จะกลับเพราะถือว่างานที่หนักและจำ เป็นต้องใช้แรงคนจำนวนมากนั้นได้หมดไปแล้ว แต่หากเจ้าภาพมีงานที่ต้องใช้แรงคนมากและมีอุปกรณ์พร้อมอยู่แล้ว ผู้มาช่วยก็จะดำเนินงานต่อให้ เช่น ช่วยกันยกแผงหลังคาขึ้นทั้งแผง เป็นต้น ผู้ที่ค่อนข้างสนิทกับเจ้าบ้านก็มักจะอยู่ช่วยจนถึงเที่ยงหรือวันนั้นทั้ง วันก็มี

ขอขอบคุณข้อมูลจาก http://www.lannaworld.com/

ทำความเข้าใจเกี่ยวกับเว็ปไซต์ www.kasetsomboon.org
ข้อตกลงก่อนชมเว็ปไซต์
บทความบันทึกการเดินทางของเว็ปมาสเตอร์ นายตัวดี ท.ทิวเทือกเขา
คลิ๊กอ่านได้เลยครับ มีทั้งหมดตอนนี้ 14 ตอน
  ที่ ชื่อเรื่อง ตอนที่ ที่ ชื่อเรื่อง ตอนที่
1. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 1 11. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 11
2. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 2 12. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 12
3. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 3 13. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 13
4. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 4 14. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 14
5. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 5 15. ภาพบันทึกการเดินทางของ นายตัวดี Face Book
6. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 6 16. ภาพบันทึกการเดินทางของ นายตัวดี Face Book
7. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 7 17. ภาพบันทึกการเดินทางของ นายตัวดี Face Book
8. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 8 18. ภาพบันทึกการเดินทางของ นายตัวดี Face Book
9. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 9 19. ภาพบันทึกการเดินทางของ นายตัวดี Face Book
10. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 10 20. ภาพบันทึกการเดินทางของ นายตัวดี Face Book
21. นิยายรักน้ำเน่า เรื่องล่าสุด
22. บันทึกรักน่าอ่าน
23. รักเดียวใจเดียว
ขอบคุณนะครับ ที่ติดตามอ่านบทความของผม นายตัวดี ท.ทิวเทือกเขา
ท่านสามารถติดตามอ่านเรื่องราวความเป็นมาของการสร้างอ่างเก็บน้ำญวนได้ โดยคลิ๊กที่หัวข้อได้ครับ
ที่ ชื่อเรื่อง ตอนที่ ที่ ชื่อเรื่อง ตอนที่
  1. กว่าจะมาเป็นแม่น้ำญวน ตอนที่ 1 4. ความเป็นมาของโครงการอ่างเก็บน้ำญวน 1
บทนำ
2. กว่าจะมาเป็นแม่น้ำญวน ตอนที่ 2 5. ความเป็นมาของโครงการอ่างเก็บน้ำญวน 2 ตอนที่ 2
3. กว่าจะมาเป็นแม่น้ำญวน ตอนที่ 3 6. เสียงน้อยๆที่คอยติดตามอ่างเก็บน้ำญวน จากผู้เขียน
ขอบคุณนะครับ ที่ติดตามอ่านบทความ ท่านสามารถร่วมเสนอแนวคิดได้ตลอดเวลานะครับ
ท่านสามารถติดตามอ่านเรื่องราวความเป็นมาของดอยผาขาม (ดอยผาข่าม) โดยคลิ๊กอ่านที่นี่ได้ครับ
ที่ ชื่อเรื่อง ตอนที่ ที่ ชื่อเรื่อง ตอนที่
1. ดอยผาขามตำนานสอนใจ ตอนที่ 1 7. เบื้องหลังความงดงามดอยผาขาม ตอนที่ 1
2. ดอยผาขามตำนานสอนใจ ตอนที่ 2 8. เบื้องหลังความงดงามดอยผาขาม ตอนที่ 2
3. ตำนานพระสนธนมโนราห์ ตำนาน 9. เบื้องหลังความงดงามดอยผาขาม ตอนที่ 3
4. ตำนานนกหัสดิลงค์ ตำนาน 10. เบื้องหลังความงดงามดอยผาขาม ตอนที่ 4
5. ยอดวิวดอยผาขาม ภาพประกอบ 11. เบื้องหลังความงดงามดอยผาขาม ตอนที่ 5
6. ถ้ำน้ำดั้น บ้านห้วยปุ้ม บทความภาพ 12. บ้านปางถ้ำ – ถ้ำผาแดง – ถ้ำน้ำลอด ภาพ
ขอบคุณนะครับ ที่ติดตามอ่านบทความ ท่านสามารถร่วมเสนอแนวคิดได้ตลอดเวลานะครับ
 ท่านสามารถคลิ๊กอ่านเรื่องราวต่างๆได้ในแต่ละหัวข้อเลยครับ

ที่ ขื่อเรื่อง ที่ ชื่อเรื่อง ที่ ชื่อเรื่อง
1. ภาพเก่าเล่าเชียงคำ 26. ตำนานดอยผาขาม 1 51. ในหลวงเสด็จเชียงคำ
2. วัดพระนั่งดิน เชียงคำ 27. ตำนานดอยผาขาม 2 52. นายอำเภอคนแรกของเชียงคำ
3. ตำนานพระเจ้านั่งดิน 28. ตำนานดอยผาขาม 3 53. พระยาดัสกรปลาส
4. วัดเวียงพระแก้ว 29. ตำนานดอยผาขาม 4 54. ที่ว่าการอำเภอเชียงคำ
5. พญาคำฟูกับเชียงคำ 30. ตำนานดอยผาขาม 5 55. บ้านพี่เมืองน้อง น้ำตกภูซาง
6. ตำนานตุ๊เจ้าคอขาด 31. ตำนานดอยผาขาม 6 56. รวมข้อมูลหมู่บ้านต่างๆในเชียงคำ
7. ตำนานเมืองคุ้ม 32. ตำนานดอยผาขาม 7 57.  พระเจ้าไชยเชษฐาธิราช
8. ตำนานดงเปื๋อยเปียง 33. ตำนานดอยผาขาม 8 58.
9. ตำนานดงป่าแดง 34. ตำนานดอยผาขาม 9 59.
10. ตำนานกู่ผาแดง 35. พิธีกรรมล้านนาบ้านเฮา 60.
11. ตำนานขุนหาญดงโก้ง 36. แนวกำแพงโบราณเชียงคำ 61.
12. ตำนานทุ่งทัพ 37. ภาพในตลาดเชียงคำปัจจุบัน 62.
13. ตำนานดอยปู่ง่าว 38. ภาพบรรยากาศมุมสูงของเชียงคำ 63.
14. ตำนานเจ้าหมวกคำ 39. สาวงามไทลื้อ 64.
15. ตำนานพระธาตุดอยคำ 40. ภาพวิวยอดดอยผาขาม 65.
16. ปริศนาธรรมพระนั่งดิน 41. อนุสรณ์ผู้เสียสละเชียงคำ 66.
17. พระเจ้าแสนแซ่ 42. ภาพงานอนุสรณ์ ปี 2557 67.
18. สล่าปั้นพระงามเจียงคำ 43. สถานีวิทยุปวงผญา 68.
19. สุริวงศ์ องค์สุดท้ายเจียงคำ 44. โรงหนังประสพสุขรามา 69.
20. ปี่ขับลื้อ..โดยนพดล 45. สืบชะตาแม่น้ำญวน 70.
21. ผางลาง 46. ศูนย์หัตถกรรมผ้าไทลื้อ ทุ่งมอก 71.
22. วัดร้องเก่า ต.ร่มเย็น 47. พาเที่ยวบ้านฮวกชายแดนไทยลาว 72.
23. บ้านปี้ ต.เวียง อ.เชียงคำ 48. นางพญาเสื้อโคร่งบ้านเรา 73.
24. งานไทยลื้อเจียงคำ แข่งขันไก่ตั้ง 49. ธรรมชาติเชียงคำบ้านเฮา 74.
25. เสน่ห์บ้านเฮาธรรมชาติโอบล้อม 50. แอ่วทุ่งทานตะวัน ป่าซาง 75.
รวมภาพต่างๆ (1)
รวมรูปภาพต่างๆ (3)
รวมภาพต่างๆ (5)