Get Adobe Flash player

ฮีตฮอยล้านนา

PDFพิมพ์อีเมล

จารีตประเพณี จารีตประเพณี คือประเพณีที่สังคมถือว่า ถ้าผู้ใดฝ่าฝืนหรืองดเว้นไม่กระทำตาม จะเป็นความผิดรุนแรง เพราะอาจมีผลทำให้เกิดความเดือดร้อนมาสู่บุคล ครอบครัว และชุมชนได้ ทั้งนี้มักเกี่ยวข้องกับศีลธรรม บทบัญญัติ หรือกฏหมาย ที่สังคมให้ความเชื่อถือ ดังได้ปรากฏเป็นความผิดในลักษณะต่าง ๆ ดังนี้
ผิดผี คือการผิดประเพณีของหนุ่มสาว ที่มีการล่วงเกินถึงขั้นจับมือถือแขนหรือเสียตัว ซึ่งตั้งแต่โบราณมาชาวล้านนาถือว่าการกระทำเช่นเป็นความผิดต่อผีปู่ย่าตายาย และผีบ้านผีเรือน การที่ลูกหลานคนใดโดยเฉพาะผู้หญิง หากถูกล่วงเกินแล้วไม่บอกกล่าวแกผู้ใหญ่ให้รับทราบ ถือเป็นการไม่เคารพยำเกรงต่อผีที่คอยปกป้องดูแลรักษา ลูกหลาน ลูกหลานหรือครอบครัวจะถูกลงโทษ เช่น ทำให้เกิดความเจ็บป่วยทำให้ได้รับเคราะห์ภัยต่าง ๆ เป็นต้น แต่ถ้าหากมีการบอกกล่าวผู้ใหญ่ให้ทราบ จะมีการทำพิธีขอขมาผีโดยฝ่ายชายผู้ที่ได้ล่วงละเมิดผีฝ่ายหญิงจะนำ ธูปเทียน ดอกไม้ ค่าเสียผี และเครื่องเซ่นไหว้อื่น ๆ ตามที่กำหนดทำการขอขมา ถ้าการขอขมานั้นมีการตกลงให้ หนุ่มสาวอยู่กินกันฉันสามีภรรยา จะเรียกว่า “ใส่ผี” แต่ถ้าไม่ตกลงจะเรียกว่า “เสียผี”
ผิดรีตหรือ ผิดฮีต คือการผิดจารีต หมายถึงการกระทำสิ่งที่ผิดแผกไปจากจารีตเดิมที่เคยปฏิบัติกันในครอบครัวหรือ ชุมชน เช่น การเลี้ยงผีเสื้อบ้านหรือผีของหมู่บ้านปกติจะประกอบพิธีกันในช่วงสงกรานต์ แต่อยู่ ๆ ก็เปลี่ยนมาทำในเดือนอื่นถือเป็นการผิดรีต หรือเครื่องเซ่นไหว้ผีปู่ย่าเคยกำหนดกันไว้ว่าไก่ ๑ ตัว เหล้า ๑ ขวด แต่กลับเปลี่ยนเป็นบะหมี่ หรืออาหารแห้งตามสะดวกก็ถือว่าผิดรีตเช่นกันเป็นต้น การผิดรีตนี้ถ้าเป็นการปฏิบัติต่อผีก็อาจทำให้ผีปู่ย่า ผีบ้านผีเมืองไม่พอใจ ทำให้เหตุเภทภัยต่าง ๆ ขึ้นกับบุคคลหรือบ้านเมืองได้
ผิด คลอง หรือ ผิดกอง ซึ่งแบ่งออกเป็น คลองโลก และคลองธรรม การกระทำที่ผิดคลองโลกเป็นการกระทำที่ผิดระเบียบที่ชาวมนุษย์โลกกระทำกัน เช่น การเอาลูกสาวมาเป็นภรรยา การเอาลูกชายเป็นสามี การเหยียบย่ำทำลายเพื่อนมนุษย์เดียวกัน เป็นต้น ส่วนการกระทำผิดคลองธรรม เป็นการกระทำผิดศีลธรรมคำสั่งสอนของศาสนา เช่น การเข่นฆ่าทำร้ายผู้อื่น การลักขโมยของผู้อื่น การมีชู้ไม่ซื่อตรงต่อคู่ชีวิต การไม่ดูพ่อแม่หรือผู้มี พระคุณ เป็นต้น โดยเฉพาะชาวล้านนาซึ่งส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ หากมีการล่วงละเมิดต่อพระสงฆ์ เช่น ต่อว่าหรือทำร้ายใด ถือเป็นการกระทำผิดทำให้เกิดบาปได้
ผิดครู คือการไม่เคารพครูบาอาจารย์ ซึ่งชาวล้านาแต่เดิมมานั้นไม่ว่าจะศึกษาเล่าเรียนวิชาใด ๆ จะมีการขึ้นครูหรือไหว้ครูก่อน และเมื่อได้วิชาติดตัวนำไปใช้ประโยชน์แล้ว ถือว่าควรมีการบูชาครูสม่ำเสมอ โดยเฉพาะก่อนที่จะนำวิชาไปใช้ก็จะทำพิธีไหว้ครูก่อน ดังนั้นที่บ้านเรือนคนสมัยก่อนจะมีการทำหิ้งบูชาไว้ หากผู้ใดไม่มีความเคารพครูบาอาจารย์ นอกจากจะเป็นผู้อกกตัญญูแล้ว ผีครูอาจทำให้ได้รับความเจ็บป่วย เสียสติ หรือไม่มีความเจริญในชีวิต
ผิด ป่า คือการกระทำที่ไม่ควรเมื่อเข้าไปในป่า เช่น พูดไม่ดีเมื่อเข้าป่า ด่าว่าป่าเขาทะเลาะกับผู้ร่วม เดินทาง พูดเป็นลางร้าย เป็นต้น อาจเกิดอาเพทแก่บุคคลและคณะที่เดินทางไป เช่น หลงป่า มีสัตว์ป่ามาทำร้าย หรือได้รับความเจ็บป่วย เป็นต้น ทั้งนี้เชื่อกันว่าในป่ามีผี คือผีเจ้าป่าเจ้าเขาซึ่งจะคอยดูแลสถานที่แห่งนั้นหากมีการละเมิดจะถูกผีป่า ทำร้ายได้
ผิดบ้าน คือการล่วงละเมิดกฎของหมู่บ้าน เช่น การไปตัดไม้ประจำหมู่บ้านที่เรียกกันว่า “ไม้ศรีบ้าน” หรือ “ไม้นามบ้าน” ถือเป็นการผิดบ้าน จะทำให้สังคมหมู่บ้านเดือดร้อนหรือเกิดเภทภัยขึ้นกับหมู่บ้าน เป็นต้น
ผิด เมือง คือการทำประพฤติผิดรีตคลองของเมือง ไม่ว่าจะผู้เป็นเจ้าเมือง เสนาอามาตย์หรือไพร่ราษฎรก็ตาม เช่น เจ้าเมืองตัดสินความโดยไม่มีการไต่สวน ไม่ยุติธรรม เสนาอามาตย์รับสินบนเป็นไส้ศึก การยุยงให้ผู้คนในเมืองเดียวกันแตกแยกฆ่าฟันกัน ที่เคยเป็นหมู่บ้านแล้วไม่ให้เป็นหมู่บ้าน ที่ใดเคยเป็นสะพานแต่รื้อถอนไม่ให้มีสะพาน เป็นต้น ความผิดลักษณะเหล่านี้ถือเป็นการผิดเมือง
ผิดกฏ คือการกระทำผิดกฎระเบียบที่ชุมชนหรือบ้านเมืองวางไว้ เช่น กฎของสมาชิกผู้ใช้น้ำในเหมืองฝ่ายเดียวกันจะต้องไปร่วมกันซ่อมแซมเหมืองฝาย ทุกคน การใช้น้ำจากเหมืองฝายจะต้องเป็นไปตามกฎ หากมีผู้หนึ่ง ผู้ใดไม่กระทำหรือละเมิดกฏ จะถือเป็นความผิด จะต้องมีการลงโทษตามกฏเช่นกัน ผิดอาชญา คือการฝ่าฝืนกฎหมายของบ้านเมือง ในแผ่นดินล้านนาได้มีกฏหมายที่ยึดถือกันแต่เดิมมาชัดเจน บัญญัติมาตั้งแต่สมัยพระเจ้ามังรายปฐมกษัตริย์แห่งเชียงใหม่ เรียกว่า กฏหมายมังรายศาสตร์ซึ่งมีการบัญญัติตัดสินลงโทษผู้ที่กระทำผิดด้านต่างๆ เช่น การลักขโมยวัวควายสัตว์เลี้ยง การทำร้ายผู้อื่นการล่วงละเมิดประเวณีระหว่างชายหญิง การทะเลาะขัดแย้งระหว่างบุคคล เป็นต้น
อนึ่งในการกระทำผิดต่าง ๆ ดังกล่าว นอกจากจะนำมาซึ่งความเดือดร้อนต่อบุคคลและชุมชนแล้วความผิดจากการกระทำล่วง ละเมิดจารีตประเพณีที่กำหนดไว้โดยทั้งที่รู้หรือไม่รู้ก็ตาม เชื่อว่าจะนำมาซึ่งความอัปมงคล ความไม่ดีไม่งาม ความพินาศ ความทุกข์หรือกังวลต่าง ๆ ตามมา ซึ่งเรียกกันว่า ขึด ซึ่งมี ๓ สถานคือ ขึดตกตัว คือ ขึดตกต้องแก่บุคคลผู้เดียว ขึดตกบ้าน คือขึดตกต้องแก่บุคคลในครอบครัวหรือสถานที่นั้นทุกคน และขึดตกเมือง คือขึดตกต้องแก่คนในเมืองทั้งหมด

ขอขอบคุณข้อมูลจาก http://www.lannaworld.com/

ทำความเข้าใจเกี่ยวกับเว็ปไซต์ www.kasetsomboon.org
ข้อตกลงก่อนชมเว็ปไซต์
บทความบันทึกการเดินทางของเว็ปมาสเตอร์ นายตัวดี ท.ทิวเทือกเขา
คลิ๊กอ่านได้เลยครับ มีทั้งหมดตอนนี้ 14 ตอน
  ที่ ชื่อเรื่อง ตอนที่ ที่ ชื่อเรื่อง ตอนที่
1. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 1 11. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 11
2. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 2 12. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 12
3. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 3 13. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 13
4. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 4 14. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 14
5. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 5 15. ภาพบันทึกการเดินทางของ นายตัวดี Face Book
6. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 6 16. ภาพบันทึกการเดินทางของ นายตัวดี Face Book
7. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 7 17. ภาพบันทึกการเดินทางของ นายตัวดี Face Book
8. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 8 18. ภาพบันทึกการเดินทางของ นายตัวดี Face Book
9. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 9 19. ภาพบันทึกการเดินทางของ นายตัวดี Face Book
10. บันทึกการเดินทางของ นายตัวดี ตอนที่ 10 20. ภาพบันทึกการเดินทางของ นายตัวดี Face Book
21. นิยายรักน้ำเน่า เรื่องล่าสุด
22. บันทึกรักน่าอ่าน
23. รักเดียวใจเดียว
ขอบคุณนะครับ ที่ติดตามอ่านบทความของผม นายตัวดี ท.ทิวเทือกเขา
ท่านสามารถติดตามอ่านเรื่องราวความเป็นมาของการสร้างอ่างเก็บน้ำญวนได้ โดยคลิ๊กที่หัวข้อได้ครับ
ที่ ชื่อเรื่อง ตอนที่ ที่ ชื่อเรื่อง ตอนที่
  1. กว่าจะมาเป็นแม่น้ำญวน ตอนที่ 1 4. ความเป็นมาของโครงการอ่างเก็บน้ำญวน 1
บทนำ
2. กว่าจะมาเป็นแม่น้ำญวน ตอนที่ 2 5. ความเป็นมาของโครงการอ่างเก็บน้ำญวน 2 ตอนที่ 2
3. กว่าจะมาเป็นแม่น้ำญวน ตอนที่ 3 6. เสียงน้อยๆที่คอยติดตามอ่างเก็บน้ำญวน จากผู้เขียน
ขอบคุณนะครับ ที่ติดตามอ่านบทความ ท่านสามารถร่วมเสนอแนวคิดได้ตลอดเวลานะครับ
ท่านสามารถติดตามอ่านเรื่องราวความเป็นมาของดอยผาขาม (ดอยผาข่าม) โดยคลิ๊กอ่านที่นี่ได้ครับ
ที่ ชื่อเรื่อง ตอนที่ ที่ ชื่อเรื่อง ตอนที่
1. ดอยผาขามตำนานสอนใจ ตอนที่ 1 7. เบื้องหลังความงดงามดอยผาขาม ตอนที่ 1
2. ดอยผาขามตำนานสอนใจ ตอนที่ 2 8. เบื้องหลังความงดงามดอยผาขาม ตอนที่ 2
3. ตำนานพระสนธนมโนราห์ ตำนาน 9. เบื้องหลังความงดงามดอยผาขาม ตอนที่ 3
4. ตำนานนกหัสดิลงค์ ตำนาน 10. เบื้องหลังความงดงามดอยผาขาม ตอนที่ 4
5. ยอดวิวดอยผาขาม ภาพประกอบ 11. เบื้องหลังความงดงามดอยผาขาม ตอนที่ 5
6. ถ้ำน้ำดั้น บ้านห้วยปุ้ม บทความภาพ 12. บ้านปางถ้ำ – ถ้ำผาแดง – ถ้ำน้ำลอด ภาพ
ขอบคุณนะครับ ที่ติดตามอ่านบทความ ท่านสามารถร่วมเสนอแนวคิดได้ตลอดเวลานะครับ
 ท่านสามารถคลิ๊กอ่านเรื่องราวต่างๆได้ในแต่ละหัวข้อเลยครับ

ที่ ขื่อเรื่อง ที่ ชื่อเรื่อง ที่ ชื่อเรื่อง
1. ภาพเก่าเล่าเชียงคำ 26. ตำนานดอยผาขาม 1 51. ในหลวงเสด็จเชียงคำ
2. วัดพระนั่งดิน เชียงคำ 27. ตำนานดอยผาขาม 2 52. นายอำเภอคนแรกของเชียงคำ
3. ตำนานพระเจ้านั่งดิน 28. ตำนานดอยผาขาม 3 53. พระยาดัสกรปลาส
4. วัดเวียงพระแก้ว 29. ตำนานดอยผาขาม 4 54. ที่ว่าการอำเภอเชียงคำ
5. พญาคำฟูกับเชียงคำ 30. ตำนานดอยผาขาม 5 55. บ้านพี่เมืองน้อง น้ำตกภูซาง
6. ตำนานตุ๊เจ้าคอขาด 31. ตำนานดอยผาขาม 6 56. รวมข้อมูลหมู่บ้านต่างๆในเชียงคำ
7. ตำนานเมืองคุ้ม 32. ตำนานดอยผาขาม 7 57.  พระเจ้าไชยเชษฐาธิราช
8. ตำนานดงเปื๋อยเปียง 33. ตำนานดอยผาขาม 8 58.
9. ตำนานดงป่าแดง 34. ตำนานดอยผาขาม 9 59.
10. ตำนานกู่ผาแดง 35. พิธีกรรมล้านนาบ้านเฮา 60.
11. ตำนานขุนหาญดงโก้ง 36. แนวกำแพงโบราณเชียงคำ 61.
12. ตำนานทุ่งทัพ 37. ภาพในตลาดเชียงคำปัจจุบัน 62.
13. ตำนานดอยปู่ง่าว 38. ภาพบรรยากาศมุมสูงของเชียงคำ 63.
14. ตำนานเจ้าหมวกคำ 39. สาวงามไทลื้อ 64.
15. ตำนานพระธาตุดอยคำ 40. ภาพวิวยอดดอยผาขาม 65.
16. ปริศนาธรรมพระนั่งดิน 41. อนุสรณ์ผู้เสียสละเชียงคำ 66.
17. พระเจ้าแสนแซ่ 42. ภาพงานอนุสรณ์ ปี 2557 67.
18. สล่าปั้นพระงามเจียงคำ 43. สถานีวิทยุปวงผญา 68.
19. สุริวงศ์ องค์สุดท้ายเจียงคำ 44. โรงหนังประสพสุขรามา 69.
20. ปี่ขับลื้อ..โดยนพดล 45. สืบชะตาแม่น้ำญวน 70.
21. ผางลาง 46. ศูนย์หัตถกรรมผ้าไทลื้อ ทุ่งมอก 71.
22. วัดร้องเก่า ต.ร่มเย็น 47. พาเที่ยวบ้านฮวกชายแดนไทยลาว 72.
23. บ้านปี้ ต.เวียง อ.เชียงคำ 48. นางพญาเสื้อโคร่งบ้านเรา 73.
24. งานไทยลื้อเจียงคำ แข่งขันไก่ตั้ง 49. ธรรมชาติเชียงคำบ้านเฮา 74.
25. เสน่ห์บ้านเฮาธรรมชาติโอบล้อม 50. แอ่วทุ่งทานตะวัน ป่าซาง 75.
รวมภาพต่างๆ (1)
รวมรูปภาพต่างๆ (3)
รวมภาพต่างๆ (5)